Thuis bij het uitpakken van auteursexemplaren (Foto Ronny Boogaart)
De novellen zijn verschenen en te bestellen maar als je de auteurs wil zien, (horen) spreken en aanraken, kom dan naar de feestelijke presentatie op woensdagavond 19 juni in Forum Groningen. Een avond over queer literatuur, met: Doeke Sijens over Vleugels, Coen Peppelenbos over Onfatsoenlijk en luxueus en Eric de Rooij over Nul meter afstand.
Toegevoegd aan de line-up: een pitch van Ronny Boogaart over zijn favoriete gayboek. Willem Goedhart gaat Coen, Doeke en Eric interviewen over hun boeken.
Ik had mezelf een weekend met Christopher Isherwood gegund. Toevallig verschenen dit jaar heruitgaven van drie van zijn romans in het Nederlands. Vooral naar Een man alleen, uit 1964, was ik nieuwsgierig. Ik ken de film van Tom Ford, over het leven in een dag van George, een man van 58 – toevallig ook mijn eigen leeftijd. Ik ken een schrijver die dit boek elk jaar herleest. Begrijpelijk: het is grappig en verdrietig tegelijkertijd en het levensgevoel waarmee George de wereld beschouwt, de spanning van het leiden van een homoseksueel bestaan in een heteronormatieve wereld (om die term maar eens te gebruiken) is invoelbaar. Het is een totaal ander boek dan de heruitgaven van Meneer Norris neemt de trein en Afscheid van Berlijn (Isherwoods Berlijnse romans uit de jaren dertig).
Bij Een man alleen herkenning, bij Meneer Norris, terecht een schelmenroman genoemd, veel plezier, en bij Afscheid van Berlijn werd ik geraakt door de verontrustende onderstroom in de verhalen. Isherwood verblijft begin jaren dertig op verschillende logeerplekken in Berlijn en is getuige van de opkomst van de NSDAP, het straatgeweld tussen communisten en nazi’s en de uiteindelijke machtsovername door Adolf Hitler. Zijn hospita is ontroostbaar als hij uit Berlijn vertrekt, ze begrijpt het ook niet en dan volgt deze passage:
Het heeft geen zin haar dat te gaan uitleggen, of over politiek te praten. Ze is zich al aan het aanpassen. Vanmorgen hoorde ik haar zelfs eerbiedig over ‘Der Führer’ praten tegen de vrouw van de conciërge. Als iemand haar eraan zou herinneren dat ze bij de verkiezingen in november van het vorige jaar op de communisten heeft gestemd, zou ze het waarschijnlijk in alle oprechtheid hartstochtelijk ontkennen. Ze probeert zich alleen maar aan te passen, in overeenstemming met een natuurwet, zoals een dier zijn pels verandert voor de winter. Duizenden als Frl. Schröder passen zich aan. Tenslotte zijn zij, welke regering er ook aan de macht is, gedoemd in deze stad te leven.
De presentatie is later in juni in Groningen, maar vanaf vandaag is Nul meter afstand verkrijgbaar bij alle (online) boekhandels en bij uitgeverij kleine Uil
De flaptekst:
Ontmoet de jonge docent Pieter Panhuissen, zojuist gestart in zijn eerste baan aan de Regenboog-scholengemeenschap. Scrollen is zijn tweede natuur. Daten doet hij met een bijsluiter. Ontmoet de bonte verzameling aan mensen om hem heen. Zijn teamleider, die radicale openheid propageert en graag een hand op zijn schouder legt. Zijn levenscoach, die tarot en stoïcisme voor dummies combineert met het tobbe-ritueel. Naast het berenduo Lion Kings duikt Nadir op, een moslimjongen in de kast. Een veelbelovende relatie lijkt binnen handbereik.
Op de laatste dag voor de herfstvakantie liggen opeens zijn nickname en foto’s op straat en vallen anonieme profielen hem lastig. Is de relatie met Nadir nog te redden? En kun je bij elkaar een thuishaven vinden als de maskers opblijven?
Nul meter afstand is een spannende reis door het echte en digitale leven. Een zwart-komisch maar ook intiem verhaal over hoe je lot wordt bepaald door toeval, het algoritme van een datingapp en een stoel met een vuistgroot gat in de zitting.
Ik dacht aan Alrezi Fazeli Monfared toen ik in de benedenzaal van Rialto de film Terrestrial Verses zag. In negen korte scènes zie je hoe een autoritair regime macht uitoefent over gewone burgers. De machthebbers komen niet in beeld, je hoort wel hun stemmen. Stemmen die eisen stellen, ondervragen, commanderen, vilein vriendelijk zijn. Je kijkt naar de slachtoffers, hoe ze telkens weer proberen iets van regie over het eigen leven te houden. Slechts een enkele keer met succes: als ze de zwakke plek van de machthebber hebben gevonden, hoe zij of hij zelf zich niet aan de regels van het regime heeft gehouden. Plek: Teheran, hoofdstad van de Islamitische Republiek Iran.
Een man doet aangifte bij de gemeente. Zijn pasgeborene wil hij David noemen, naar de favoriete schrijver van zijn vrouw. Dat is niet toegestaan. Voor de verlenging van zijn rijbewijs moet een man zich half ontkleden omdat hij zijn lichaam getatoeëerd heeft (met vrijmoedige teksten van de Perzische dichter Rumi). Een meisje is door een jongen naar school gebracht en wordt daarover streng ondervraagd en bedreigd. Een oudere man moet, om in aanmerking te komen voor een baan, voordoen hoe hij zich ritueel wast voor het gebed, een pijnlijke pantomime, met als eindresultaat dat hij nog niet zeker is van een baan (als kijker raad je dat hij die baan niet gaat krijgen). Een meisje wordt ondervraagd over het niet dragen van een hijab in de auto, en er is een werkgever die seksuele avances maakt naar een ongetrouwde vrouw. Waar macht is, loert vernedering. Vragen die gesteld worden zijn niet vrijblijvend. “Elke vorm van vragen is een binnendringen. Waar het als instrument van de macht wordt gebruikt, snijdt het als een mes in het lichaam van de ondervraagde”, schrijft Elias Canetti in het nog altijd actuele Massa en macht. Lees de volledige column op Tzum.
Ik herinner me een moment in de Amsterdamse binnenstad, ergens bij de gezellige Negen Straatjes. Rumoer, een man rende weg. Mensen creëerden, bijna in een natuurlijke en golvende beweging, ruimte voor hem en zijn aanvaller, iemand met een liniaallang mes, maaiend naar de rug van de vluchter. Die rug werd telkens op een haar na gemist. Toen de aanvaller merkte dat zijn opzet mislukte, draaide hij zich met een ruk om. Zijn woedende ogen (met de doffe glans van verdovende middelen) kruisten die van mij. Ik zag hem, de potentiële moordenaar, de man die de rol van de grote maaier op zich nam en de dood wilde brengen. Ik zag het duister in zijn ogen, zijn meedogenloosheid. Mij zag hij niet. Van de vluchter herinner ik me alleen de rug, een kwetsbare, gebogen rug. Inmiddels vijftien jaar geleden. Maar de beelden van die paar seconden haal ik met gemak terug. Soms vraag ik me af of zij, vluchter en aanvaller, zich dit ook nog zo goed kunnen herinneren.
In dezelfde luttele seconden, het getal 27 wordt genoemd, stak ‘de A.’ in op Salman Rushdie, zomaar een augustusdag in zomaar een stad in de Verenigde Staten. Wat kun je doen in 27 seconden? Het Onzevader opzeggen, of een sonnet van Shakespeare, constateert Rushdie. Haast gedachteloze handelingen. De meeste 27 seconden gaan voorbij zonder een spoor achter te laten. Hier: dertien steekwonden. Lees verder op Tzum.
In een nacht had ik er een tiental volgers bij. Onbekende namen. Onbekende vrouwen. Jong en aantrekkelijk. Ze leken uit verre landen te komen. Ik bekeek mijn profielfoto nog maar eens. Het was hetzelfde ronde gezicht van in de vijftig met een brilletje, daaraan was in de tussentijd niets veranderd. De vrouwen hadden mijn laatste bericht over de Weimarrepubliek en Dante ook niet geliket. Misschien hadden ze het wel met interesse gelezen? Toen ik R. erover vertelde, zei hij: ‘O, allemaal hoeren. Je moet ze blokken.’ Er zat een verdienmodel achter, maar hoe dat verdienmodel nu precies werkte, wist hij ook niet.
De entree van A. was anders. Deze jongeman begroette me met een uitgebreid privé-bericht vanaf de ‘smiling coast of Africa’. Ik stuurde hem een groet uit Amsterdam terug. Hij zocht vriendschap met mensen van over de hele wereld. Ik ontving foto’s van hem, ook van zijn familie. Zijn vader was dood. Als oudste zoon zorgde hij voor zijn moeder en broers. Omdat hij vastte, stuurde ik – met behulp van Google voor passende voorbeelden – goede ramadan-wensen en hij stuurde goede ramadan-wensen terug. Een week na ons eerste contact kreeg ik een lang bericht van hem. Hij had geen werk en zijn familie had honger. Of ik hem geld kon sturen? Eerlijk gezegd, ik rekende op dit verzoek. Toen ik zei hem alleen met woorden te kunnen ondersteunen, werd de toon dwingender. Het was ook een wat zeikerige reactie. Vond ik zelf. Zeker als iemand echt honger heeft aan de smiling coast of Africa.
In dezelfde week nam vriendin T. mij mee naar Mezrab/ The House of Stories aan de Veemkade in Amsterdam. Lees verder op Tzum.
Vroeger was ik historicus en vond ik de zin van mijn leven in het verleden. Zelfs de meest zonnige dagen bracht ik binnenskamers door, zittend aan een tafel, omringd door folianten en mappen. Op fiches noteerde ik wat ik interessant vond, over achttiende-eeuwse leesgezelschappen, landloperij in Kennemerland of Belgische vluchtelingen tijden de Eerste Wereldoorlog. Altijd onder de verwonderde en spiedende blikken van archivarissen: wat doet zo’n jongen hier, moet die niet in een park zitten met vrienden in plaats van in een leeszaal tussen oudere heren op zoek naar hun voorouders? Er was een archivaris die telkens zijn jongere collega ‘mijn koelie’ noemde, afwisselend liefkozend en streng, dan weer spottend en afwerend. Ik hoorde het aan alsof het theater was, zweeg. Ondenkbaar, nu. Ondertussen haalde ik mijn doctoraal, mijn lesbevoegdheid, gaf les, werkte mee aan een lesmethode voor de tweede fase in het onderwijs, en vond mezelf politiek geëngageerd. Ik dacht mijn leven aan geschiedenis te wijden en was kritiekloos blij met de Paarse kabinetten. Ook ondenkbaar, nu.
Met de eenentwintigste eeuw brak voor mij een nagenoeg apolitieke periode aan. Bijna verbaasd kijk ik terug op de laatste twintig jaar die me veel minder scherp voor ogen staan dan de twintig jaar daarvoor. Wat deed ik al die tijd? ‘En halverwege mijn levensreis, bevond ik mij in een donker bos en de rechte weg was geheel verloren.’
Bij het televisieprogramma Van Roosmalen en Groenteman vertelde acteur Huub Stapel dat hij lange tijd op en af verkouden was, het hield niet over. Ik ben blij met zijn bekentenis. Sinds januari, en het is nu alweer diep in maart, wissel ik hoestbuien en lichte koorts af met dagen dat mijn lijf alleen maar moe is. ‘Het heeft iets troostends als je niet de enige bent die kwakkelend door de kwakkelwinter strompelt’, zegt R., wiens gezondheidscurve ook op en af gaat.
Zelf ben ik – wanneer ik me beroerd voel – eerder geneigd tot klagen en ruziemaken, dan tot berusting. Ook social media maken me depressief. Al die gelukkige en geslaagde mensen. Hebben ze weer een opleiding succesvol afgesloten zonder een ziektedag of ze krijgen blakend van gezondheid een fijn contract. Gefeliciteerd hoor. En wat doe ik al die tijd? Hoesten.
‘Wat is iedereen energiek!’ roep ik onder mijn dekentje op de bank. ‘Niemand is ziek! En zijn ze wel ziek, kunnen ze gewoon naar die Groenteman! Ik begrijp er niets van.’ ‘Kijk leuke kattenfilmpjes op Instagram, dat leidt af,’ zegt R.; hij bedoelt het goed, maar realiseert zich te laat dat alles voedsel is voor conflict. ‘Als iets me ongelukkig maakt zijn het leuke kattenfilmpjes,’ zeg ik na een hoestbui. ‘Ze doen me aan twee dingen denken. Eén: we hebben zelf geen kat om leuke kattenfilmpjes van te maken, omdat jij zo nodig geen kat meer in huis wil. (Het verwijt dat alleen echtparen kunnen maken.) En twee, toen we wel een kat hadden, leidde dat kreng negentien jaar lang zo’n schuw bestaan onder ons bed – we hádden niet eens filmpjes kunnen maken!’
Het motregent als we de auto parkeren in Mariakerke, een wijk van Gent. We zijn met vier. Collega’s toen, vrienden nu. Vroeger waren we met vijf. Voor haar branden we later die dag een kaars in de Sint-Baafs kathedraal, in de nabijheid van Het Lam Gods. Dit is de tweede keer in mijn leven dat ik in Gent ben. Veel herinneringen aan de stad heb ik niet. Halverwege de jaren negentig en ik was er met een jongen die ik voor altijd bij mij had gedacht. We logeerden op een kamer met een douche in de kast en zonder ontbijt. Het zou ons laatste uitstapje zijn. Prompt duikt zijn naam op als we fietsen huren. Dat is aardig aan Gent, alle huurfietsen hebben een eigen naam. Makkelijk als je hem tussen al die andere fietsen moet terugvinden. Er is een Martha, een Maud – ik wrijf het zadel droog van Aladdin, en doe een wens.
Eric de Rooij 