Kantelende wereld ~ over Baby girl, Gabor Maté en gladde wegen

Geplaatst op januari 14, 2025 door ericderooij

Niet de pijn in heup, schouder en nek bracht mij van mijn stuk, maar het plotse kantelen van de wereld. De aanleiding was eenvoudig. Een januari-ochtend met gladde wegen. Ik fiets van station Hilversum naar mijn werk als ik op de hoek van de Gooise Atletiek Club in een halve seconde onderuitga. Op mijn leeftijd is vallen ongewoon geworden. Gehaast krabbel ik weer op. Op mijn netvlies zie ik het gebouw van de Gooise Atletiek Club uit zichzelf een kwartslag draaien. In die verbazing ging ik onderuit. Zoals je soms denkt dat de trein naast je stilstaat en jij beweegt terwijl het juist omgekeerd is. ‘Gaat het?’ vraagt een bromfietser achter me. Mij mankeert niets. Ook zo’n reflex. Meteen opstaan, je fiets oppakken, er is niets gebeurd. Oerinstinct. Vallen en blijven liggen maakt je kwetsbaar en is een opmaat om afgeslacht te worden.  Er passeert een fietser. Ik waarschuw haar, maar ze werpt me een spottende blik toe. Waar bemoei jij je mee? En in een fractie verandert zorg voor de ander – asjeblieft niet vallen – in ergernis: ga jij ook maar onderuit, trut. Ja, die stem woont ook in mij. De mannelijke equivalent zou ‘zeikerd’ of ‘klootzak’ zijn, trouwens.

De hele dag  voel ik me duizelig door de kanteling. M’n voeten staan minder stevig op de grond, m’n hoofd bereidt zich voor op nieuwe valpartijen – van de trap bijvoorbeeld, zodat ik schielijk de lift naar mijn kantoor neem.  Het blijkt, als ik erop ga letten, een prelude op meer kantelingen. In vriendschappen, in bondgenootschappen. Groenland, Canada, Panamakanaal. De jungle van het schoolplein – wanneer de docenten binnen koffiedrinken en de grootste jongens de macht grijpen om de jongere exemplaren af te rossen. Je verwacht dat er uitsluitend kritiek zal zijn op het voornemen Groenland, Canada, Panamakanaal, maar nee hoor: grote groepen mensen omarmen het idee van inlijving met enthousiasme. Goedschiks of kwaadschiks? Liever kwaadschiks! Je scrolt machteloos langs alle ophef.

Dan kantelt ook de ontvangst van Baby girl, want kantelingen spelen zich op alle niveaus af. Zie verder op Tzum.

Geplaatst in Tzum | Tags: , , , | Reacties uitgeschakeld voor Kantelende wereld ~ over Baby girl, Gabor Maté en gladde wegen

Het is hier niet meer zoals het is geweest ~ over scheidingen, ziektes, sterfgevallen en vreemdgangers

Geplaatst op januari 3, 2025 door ericderooij

We zijn in Zeeuws-Vlaanderen, het land van uitgestorven wegen en rotondes. De mist hangt laag in de straten van Zaamslag, Vogelwaarde en Hengstdijk als we Kloosterzande naderen. Het wordt de laatste kerst in het huis waar R. is opgegroeid en dat zijn vader in de jaren zestig bouwde. In de tuin staat een geel bord van een makelaar.

Ik ken het huis. Vanaf het begin van deze eeuw kom ik er geregeld. Eerst sliepen we op matrassen op de grond, speelden we met elkaar met fluisterstem, slikten op het spannendste moment onze adem in. Na de dood van zijn vader verhuisden we naar het tweepersoonsbed en zijn moeder naar het eenpersoonsbed van oma dat in de oude jongenskamer van R. staat. We fluisteren in bed nog veel, alleen onze adem slikken we hier niet meer in. Deze kerst was ook H. mee. De nieuwste telg in ons gezinsleven. Hij mocht op een matras op de grond in de achterkamer waar wij eerst sliepen.

Het leven is hier anders, de gesprekken zijn anders. Ze gaan over scheidingen, ziektes, sterfgevallen en vreemdgangers. De minnares van die en die was helemaal over haar toeren laatst. Omdat die man er nog iemand op nahield, naast haar en zijn echtgenote. Ken je nog de eigenaresse van dat ene restaurant in T.? Gescheiden met drie kinderen. Ze had in het weekend een jongen van vijftien in de bediening. Daar ging ze ook mee naar bed. Ik zeg met schrik in mijn stem dat het ongelooflijk is wat er tegenwoordig gebeurt: een kind van vijftien in de bediening. Alleen R. grinnikt – mijn grappen worden niet altijd herkend. Uit de essaybundel van Koen Schouwenburg, Weerstand tegen de wanhoop, weet ik waar ook ik last van heb. Protective clowning: dwangmatig lollig doen als een vorm van afweer. Omdat het lezen van boeken een vorm van therapie is, weet ik inmiddels wel waar mijn protective clowning vandaan komt: de ronde eettafel uit  mijn jeugd, een plek van familiale samenkomst in de ochtend, middag en avond. Zie verder op Tzum.

Geplaatst in Tzum | Tags: , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Het is hier niet meer zoals het is geweest ~ over scheidingen, ziektes, sterfgevallen en vreemdgangers

Geen zorg? Alle reden tot zorg! Over Bronski Beat en de graphic novel van Koen Aelterman

Geplaatst op december 18, 2024 door ericderooij

You leave in the morning with everything you own in a little black case.
Alone on a platform, the wind and the rain on a sad and lonely face.

Wie deze tekst kent, kent ook de videoclip. Een jongen verlaat het ouderlijk huis om in de grote stad een nieuwe familie te vinden. Een treurige clip. In flashbacks wordt duidelijk waarom hij van huis is gegaan. Veertig jaar geleden alweer dat ik voor het eerst danste op Smalltown Boy, de synthesizerpop van Bronski Beat. Ik niet alleen: het liedje werd een klassieker en de bijbehorende elpee – The Age of Consent – een mijlpaal. Het was een geëngageerde plaat. Zwarte hoes, met op de achterkant een kleine roze driehoek. Hoe vaak bestudeerde ik niet de bijgesloten lijst van landen waar homoseksualiteit wel of niet strafbaar was. Bij de jubileum-heruitgave van The Age of Consent is naast de lijst van 1984 die van 2024 geplaatst. Hoopvolle resultaten, vooral in Europa. Zorgelijke perspectieven in veel andere landen. Van het trio leeft alleen zanger Jimmy Somerville nog.

Door dit jubileum zocht ik de clip van Smalltown Boy op YouTube, om hem te laten zien aan H., onze vriend uit Taiwan. En met zijn blik kijk ook ik weer aandachtiger. Het verhaaltje kan ik dromen door de vele herhalingen op MTV en al die andere zenders met muziekclips. H. slaakt kreten van schrik en afschuw. Wat eerst een romance lijkt tussen twee jongens ontaardt in een achtervolging en potenrammen, zoals dat toen al werd genoemd. H. kan er niet naar kijken. En ik verbaas me erover hoe gewoon die beelden voor mij zijn geworden, zo gewoon dat ik verbaasd ben over de heftige reactie van H. op hoe de jongen in een doodlopende straat wordt ingesloten om afgerost te worden. Z’n verwondingen vind ik, in de volgende scene, wel meevallen. Het lijkt erop dat in die tijd nog niet rücksichtslos tegen hoofden werd geschopt zoals dat tegenwoordig in real life clips op X wel gebeurt.

In elkaar geslagen worden, op een pijnlijke wijze het ouderlijk huis verlaten – natuurlijk zijn dat geen beelden die uitsluitend in de vorige eeuw passen. Dat het ook heel anders kan bewijst Koen Aelterman in zijn recent verschenen graphic novel Maak je geen zorgen over ons.  Lees de volledige column op Tzum.

Geplaatst in Tzum | Tags: , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Geen zorg? Alle reden tot zorg! Over Bronski Beat en de graphic novel van Koen Aelterman

Poes op schoot ~over Ilse Starkenburg

Geplaatst op december 6, 2024 door ericderooij

Terugblik van Norman Douglas is een van de meest onderhoudende deeltjes uit de reeks Privé Domein. Douglas schreef zijn autobiografische schetsen aan de hand van visitekaartjes die hij een leven lang had verzameld. Het visitekaartje dat kunstenaar Neel Korteweg mij gaf, zou ook hij hebben kunnen waarderen. Boven haar naam Stroom der Zotheid en op de ommezijde het bijzondere portret van de jonge Erasmus dat zij maakte en dat gebruikt werd voor de biografie van Sandra Langereis. Met het kaartje de uitnodiging: kom eens praten over de dichter Ilse Starkenburg.

Drie weken geleden hoorde ik voor het eerst over Starkenburg. Ik weet niet wat het was, maar wat er over haar werd verteld, aan die ronde tafel in het restaurant van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, raakte me. Was het het idee dat ze voor het ongeluk geboren was? Er ging altijd wel iets mis in haar leven. Alleen die mislukkingen werden wat melancholieke en kolderieke herinneringen, leuk om te verzamelen, niet voldoende om op de uitnodiging van Korteweg in te gaan en vlak voor de drukke avondspits per fiets de stad te doorkruisen naar haar atelier.

Eerst herkende ze me niet, man met pet en sjaal. Daarna nam ze mijn jas aan, zette koffie en liet me dwalen langs al haar kunstwerken. Ze liet me het portret zien van Emily Dickinson voor het omslag van de Friese uitgave van haar gedichten. Die ogen. Telkens zijn het de ogen. Ook bij Erasmus. Voor Erasmus de reiziger, de pas verschenen keuze uit zijn brieven, is opnieuw een portret van haar gekozen. Begin dertig is hij. Hij heeft bekend naakt te willen dansen voor die ene jongen. Vorsend kijkt hij de lezer aan, zoals hij ook naar die jongen had gekeken.

Maar ik ben hier voor Ilse Starkenburg. Zie verder weblog Tzum.

Foto (c) Neel Korteweg

Geplaatst in Tzum, Uncategorized | Tags: , , , | Reacties uitgeschakeld voor Poes op schoot ~over Ilse Starkenburg

De schrijftafel van Hans Warren

Geplaatst op november 27, 2024 door ericderooij

Tzum publiceerde onze reportage over hoe de schrijftafel van Hans Warren bij ons terecht is gekomen. Uiteraard met foto’s.

Zouden jullie de schrijftafel van Hans Warren willen hebben?’
Deze onverwachte vraag kregen we bij de borrel na afloop van de uitzending met Theodor Holman in de OBA op 13 november jl.. Daarin had Mario Molegraaf gesproken over zijn biografie Opperhuidmens; acteur Wim van der Grijn las gedichten voor en Franca Treur en Eric vertelden over de betekenis van Warrens Geheim dagboek in hun leven.
Of we er wel plek voor hadden? Zijzelf niet meer.
Iris, de ex-vrouw van Mario, appte ons de maten en een foto: lengte 1.22, diepte 57, hoogte 75. Al waren de maten het dubbele geweest, het maakte ons niet uit. Een klassiek Engels bureau op wieltjes, met vijf diepe laden, een blad met leren inleg. Waarschijnlijk, zo vertelde Mario ons, rond 1980 aangeschaft. Ook de stoel mocht mee.  Zie verder website Tzum.

Geplaatst in Uncategorized | Tags: , , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor De schrijftafel van Hans Warren

Homo ludens ~ over spelenderwijs lezen: Peter Flamm, Dens Vroege, Arnold ten Oever en Ilse Starkenburg

Geplaatst op november 20, 2024 door ericderooij

Ik sla niet snel een uitnodiging af en beleef een zeker genot als ik gestoord word. Mag ik je bellen? Mailen? Appen? Ja hoor. Is het nieuwsgierigheid, een zucht naar afwisseling? Vast iets anders. Iets dieps en heel onbewusts.

Ter voorbereiding op een avond in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) sprak ik Rina Spigt bij Le Pain Quotidien. ‘Wat prachtig is,’ zei ze, nadat we veel hadden gesproken over de hommage aan het werk van Hans Warren die zij en Theodor Holman voorbereidden, ‘is de kleine roman Ik? van Peter Flamm. Ken je die? Eerste Wereldoorlog, een man keert terug van het slagveld, iedereen is blij om hem weer te zien, alleen de hond reageert afwerend.’

Het boek uit 1926 is dit voorjaar in vertaling verschenen en was aan mijn aandacht ontsnapt. Maar door de lovende woorden van Rina, bestel ik het boek bij thuiskomst meteen. Peter Flamm (1891-1963) is het pseudoniem van Erich Mosse. Joods. In 1933 uit Duitsland gevlucht, naar de Verenigde Staten. Een avond lang zoek ik naar alle mogelijke achtergronden van Ik? en zijn auteur. Het boek zelf laat zich minder gemakkelijk veroveren. De terugblik waarmee Ik? wordt afgesloten raakt. Mosse keert na de Tweede Wereldoorlog terug naar Duitsland. Een man slaat een arm om hem heen en zegt diep gegrepen te zijn door zijn radioprogramma. ‘Ik waardeerde zijn ontroering, maar terwijl zijn lichaam te dicht bij het mijne kwam, kon ik de gedachte niet van me afschudden: en wie heb jij van kant gemaakt?’

In dezelfde week vraagt schrijfster Dens Vroege of ze mij haar boek De paden der liefde mag toesturen. Zie volledige column: hier.

Geplaatst in Tzum | Tags: , , , , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Homo ludens ~ over spelenderwijs lezen: Peter Flamm, Dens Vroege, Arnold ten Oever en Ilse Starkenburg

Theodor Holman brengt hommage aan Hans Warren en ik mocht erbij zijn

Geplaatst op november 17, 2024 door ericderooij

Het was een bijzondere avond in de theaterzaal van de Openbare Bibliotheek van Amsterdam (OBA): een hommage aan Hans Warren. Aanleiding was de verschijning van Opperhuidmens, de biografie die Mario Molegraaf over Hans Warren heeft geschreven. Ook aan tafel: Franca Treur (zij ontving het eerste exemplaar van de biografie), Wim van de Grijn die gedichten van Warren en Kavafis voorlas en ik mocht, ook namens Ronny Boogaart, iets vertellen over de Hans Warrenwebsite en mijn column Een postume striptease op Tzum. Ik mocht ook een fragment uit Geheim dagboek 2001 voorlezen, over ziekte, aftakeling en de ongemakkelijke relatie tussen partners als een vooral mantelzorger is geworden. Wil je de uitzending zien op Salto tv? Klik dan hier.

Hieronder foto’s: aankomst in de OBA, een stevige omhelzing van Theodor Holman, en de fantastische Rina Spigt, die de redactie over deze uitzending voerde en een groot fan van Hans Warren is.

Geplaatst in Uncategorized | Tags: | Reacties uitgeschakeld voor Theodor Holman brengt hommage aan Hans Warren en ik mocht erbij zijn

Aanschuiven bij de Hans Warren-avond in OBA

Geplaatst op november 8, 2024 door ericderooij

Volgende week woensdag 13 november brengen Theodor Holman en Rina Spigt een hommage aan schrijver Hans Warren. De aanleiding is de pas verschenen biografie Opperhuidmens. Aan tafel zitten biograaf Mario Molegraaf en schrijfster Franca Treur. Acteur Wim van der Grijn leest voor uit het werk van Hans Warren. Ook ik mag aanschuiven. Vorige week had ik naar aanleiding van mijn column op Tzum over Opperhuidmens een fijn gesprek met Rina Spigt. Omdat Ronny Boogaart en ik al jaren een website bijhouden over het leven en werk van Hans Warren was de match snel gemaakt.

De avond is op woensdag 13 november in de Openbare Bibliotheek Amsterdam aan de Oosterdokskade 143 in Amsterdam. De hommage wordt ook via Salto uitgezonden. Gratis kaarten kunnen gereserveerd worden via de OBA. Het programma is van 20:00 – 21:00.

Geplaatst in Uncategorized | Tags: , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Aanschuiven bij de Hans Warren-avond in OBA

Moeder en zoon ~ over Didier Eribon en oude mensen

Geplaatst op november 8, 2024 door ericderooij

‘Over ouderdom wordt veel te weinig nagedacht, het interesseert niemand’, is de kop boven een interview dat NRC had met de Franse filosoof Didier Eribon. Hij pleit voor meer geld naar verpleeghuiszorg en een andere manier van zorg verlenen, waarbij jong en oud samenwonen en naar elkaar omkijken. Voor dat laatste zijn er, in Nederland althans, al her en der initiatieven die hoopvol stemmen. Voordat lezers roepen dat meer geld niet de oplossing is: grotendeels klopt dat. Het gaat ook om de wijze waarop geld wordt besteed en dat blijkt telkens weer een oneindig leerproces te zijn.

Toen ik ruim zeventien jaar geleden in een verpleeghuis kwam te werken leefden de bewoners in twee- en soms viertallen op een kamer, roken de gangen naar urine, droegen medewerkers een uniform en was er een ruime keuken waar elke dag werd gekookt. In de loop van de tijd verdween het uniform om het huiselijke van een verpleeghuis te benadrukken, verdwenen incontinentiematerialen uit het zicht, en de geuren die daarbij hoorden, en kreeg iedere bewoner een eigen kamer. Omdat vooruitgang twee stappen vooruit en een stap achteruit gaat, verdween ook de eigen keuken en kregen bewoners hun warme maaltijd via een externe cateraar. Regenereren, het opwarmen van eten, deed zijn intrede, en het duurde lang voordat ik dat woord kon onthouden. Inmiddels keert het zelf koken terug in het verpleeghuis, en ook het uniformjasje – voor de hygiëne.

Eribon schreef met Een vrouw uit het volk. Leven, oudersom en sterven een ongemakkelijk moeder-en-zoonboek. Lees verder op weblog Tzum.

Geplaatst in Tzum | Tags: , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Moeder en zoon ~ over Didier Eribon en oude mensen

Een postume striptease ~ over de biografie Opperhuidmens

Geplaatst op oktober 25, 2024 door ericderooij

Hans Warren was 59 toen hij zijn eerste Geheim dagboek voor publicatie voorbereidde. Het werd het dagboek over de oorlogsjaren 1942-1944: Zeeland, de liefde voor Sibylle, ontluikende homoseksualiteit, vogels en natuur. De oorlogsjaren waren voor Warren in tijd net zo dichtbij als nu voor mij de jaren tachtig zijn. Zou ik zelf, ik ben vandaag één dag 59, ook een taartpunt uit mijn dagboek van de jaren tachtig willen publiceren?

Nee. Juist om die reden: het is te dichtbij, de mensen die toen een rol in mijn leven speelden, leven grotendeels nog. Ik zou schuilnamen moeten bedenken of hun rol in het dagboek schrappen. Ook Warren heeft daarmee geworsteld, dat blijkt wel uit de pas verschenen biografie Opperhuidmens, geschreven door Mario Molegraaf. (Molegraaf was Warrens partner van 1978 tot zijn dood in 2001.)  Wat beken je wel publiekelijk? Wat moffel je weg? Wie moffel je weg?

Voor mij die het leven en het werk van Warren goed kent levert dat aspect van de biografie de meest interessante leeservaring op. Vaak genoeg vertelde Warren in de media dat hij alleen slechtlopende zinnen en taalfouten uit het dagboek haalde. Maar Warren stileerde zijn gepubliceerde dagboek tot in de puntjes en hij hield bij het persklaar maken rekening met derden. Zo sneuvelde in een van de latere dagboeken de klunzige vrijage met Charles Hofman om begrijpelijke redenen. Waarom dit geheim bekendmaken als het je vriendschap met Gerrit Komrij schaadt? Lees verder op Tzum.

Geplaatst in Tzum | Tags: , , , | Reacties uitgeschakeld voor Een postume striptease ~ over de biografie Opperhuidmens